Nhìn lại lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta mới thấy hết tầm vóc vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khi Đảng ta mới 15 tuổi và chỉ có khoảng 5 nghìn đảng viên; còn nhân dân ta, đại bộ phận là nông dân nghèo, bị áp bức, bóc lột suốt hơn 80 năm dưới ách cai trị của thực dân Pháp, rồi phát xít Nhật; mà khi thời cơ đến, đã chớp thời cơ, thực hiện cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền thành công trên phạm vi cả nước, trong một thời gian rất ngắn (tính đến ngày 19/8/1945, khi cuộc khởi nghĩa thành công ở Hà Nội chỉ mất 6 ngày, kể từ nửa đêm ngày 13/8/1945, khi Ủy ban Khởi nghĩa ban hành bản Quân lệnh số 1).  

Tháng 8 năm 1945, Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc, phát xít Nhật, mà một bộ phận khi đó đang chiếm đóng Việt Nam, buộc phải đầu hàng phe Đồng minh, tạo thời cơ ngàn năm có một để nhân dân Việt Nam đứng lên giành lại độc lập.

Cách mạng Tháng Tám thành công, trước hết là nhờ tầm nhìn của Trung ương Đảng và Bác Hồ khi đó, biết chớp thời cơ mà thắng lợi của phe Đồng minh trong Chiến tranh thế giới thứ hai mang lại.

Tuy nhiên, nhân tố mang tính quyết định nhất cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám chính là vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, một Đảng luôn đặt lợi ích của dân tộc và nhân dân lên trên hết. Đảng biết dựa vào dân, thấu hiểu nguyện vọng khát khao độc lập và tự do của dân, nên dù số đảng viên rất ít so với dân số cả nước khi đó, vẫn tạo được niềm tin, vận động và tập hợp được sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, với đội ngũ trùng trùng điệp điệp, trên dưới một lòng, tuyệt đối tin theo và làm theo sự lãnh đạo của Đảng.

Hồi Cách mạng Tháng Tám, ở xã Phù Lưu quê tôi, xưa thuộc huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Đông, chỉ có một ông giáo là đảng viên duy nhất của cả xã lúc bấy giờ, thế mà đã vận động, tập hợp được hàng trăm người kéo lên phủ Ứng Hòa tham gia khởi nghĩa giành chính quyền dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Đỗ Mười, người khi đó được tỉnh ủy Hà Đông phân công phụ trách chỉ đạo phong trào cách mạng ở phía Nam hai huyện Ứng Hòa và Mỹ Đức, về sau trở thành Tổng Bí thư của Đảng.

Chỉ một đảng viên mà có thể vận động, tập hợp được hàng trăm người dân tự nguyện và nhiệt tình tham gia khởi nghĩa, như ở xã Phù Lưu và nhiều địa phương khác, là bởi dân tin Đảng và luôn theo Đảng.

“Đảng ta, muôn vạn công nông; Đảng ta, muôn vạn tấm lòng, niềm tin” (Tố Hữu).

Chính là “muôn vạn công nông” và “muôn vạn tấm lòng, niềm tin” đã làm nên sức mạnh của Đảng, giúp Đảng hoàn thành thắng lợi vai trò lãnh đạo cách mạng của mình. 

Thắng lợi đầu tiên của Đảng là đã lãnh đạo toàn dân vùng lên khởi nghĩa, giành lại độc lập cho dân tộc, sau hơn 80 năm chịu cảnh “vong quốc nô”. Hơn thế nữa, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám còn là tiền đề, điều kiện và là cơ sở pháp lý quan trọng để Đảng tổ chức thành công Lễ Tuyên ngôn độc lập ở Hà Nội với hàng vạn người tham dự vào ngày 2/9/1945. Tại đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh trịnh trọng đọc bản Tuyên ngôn Độc lập đầy hào khí, khẳng định với quốc dân và thế giới về nền độc lập Việt Nam mới giành được và chính thức khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Ngày 2/9 chính thức trở thành Ngày Quốc khánh của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trong bối cảnh lịch sử hào hùng như thế.

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và ý nghĩa trọng đại của Ngày 2/9 năm đó luôn gắn liền với tên tuổi Chủ tịch Hồ Chí Minh và đã đi vào lịch sử dân tộc như một trong những mốc son chói lọi nhất.

Phải ở trong bối cảnh đất nước cách đây 81 năm, khi mấy chục triệu người dân từng lầm than với kiếp nô lệ bị đọa đầy suốt hơn ¾ thế kỷ, đang hừng hực sướng vui trước thắng lợi của một cuộc cách mạng long trời lở đất, làm thay đổi vận mệnh của cả một dân tộc và làm đổi đời mỗi người dân, khi “Nước Việt Nam từ máu lửa, rũ bùn đứng dậy, sáng lòa”, như Nguyễn Đình Thi mô tả trong bài thơ “Đất nước” nổi tiếng của ông, thì mới thấy hết được tầm vóc vĩ đại và ý nghĩa lịch sử cực kỳ to lớn của Cách mạng Tháng Tám và Lễ Tuyên ngôn độc lập ngày 2 tháng 9 năm 1945 – Ngày ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ngày khởi đầu của kỷ nguyên độc lập của dân tộc ta.

Thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cùng với hệ quả tất yếu của nó là sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa – nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á, vào ngày 2 tháng 9 năm đó, là khởi nguồn cho mọi thắng lợi và thành tựu to lớn mà sự nghiệp cách mạng của dân tộc Việt Nam, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, giành được trong suốt 81 năm qua, từ chiến thắng trong các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc kéo dài suốt 30 năm (1946 – 1975), rồi các cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc ở biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc (từ cuối những năm 1970 đến suốt những năm 1980), đến những thành tựu trong sự nghiệp bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước, theo chính sách Đổi mới được Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (năm 1986) thông qua.

Hơn 40 năm thực hiện chính sách Đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, đất nước ta ngày càng phát triển. Từ một trong những quốc gia thuộc nhóm 20 nước nghèo nhất thế giới giữa những năm 1980, Việt Nam đã nỗ lực vượt khó vươn lên, đến năm 2025 trở thành một trong 32 nền kinh tế lớn nhất thế giới, với quy mô kinh tế tăng gần 100 lần so với năm 1986; đồng thời, lọt vào nhóm 20 nước có quy mô thương mại lớn nhất thế giới; nằm trong nhóm 20 nền kinh tế thu hút nhiều vốn đầu tư nước ngoài nhất, kể từ năm 2019.

Ngày 1/7/2026, Ngân hàng Thế giới đã chính thức đưa Việt Nam vào nhóm các nước có thu nhập trung bình cao, do tổng thu nhập quốc dân theo đầu người năm 2025 đã đạt 4.970 USD, vượt ngưỡng 4.636 USD - mức tối thiểu để được xếp vào nhóm thu nhập trung bình cao.

Những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội nêu trên không chỉ mang lại thịnh vượng cho đất nước và đời sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân, mà còn góp phần nâng cao vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam.

Trong diễn văn khai mạc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (tháng 1/2026), Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định: “Sau 40 năm thực hiện đường lối Đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, toàn diện, có ý nghĩa lịch sử, không ngừng cải thiện đời sống, nâng cao hạnh phúc của nhân dân, nâng tầm uy tín, vị thế đất nước trên trường quốc tế”.

Đã thành thông lệ hàng năm, cứ đến Tháng Tám mùa Thu, cả dân tộc ta, người người lại náo nức, nhà nhà lại tươi vui trong không khí hân hoan mừng “Tết” Độc lập, mừng đất nước thêm tuổi, với sức bứt phá vươn lên ngày càng mạnh, trong thế hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, với vị thế là một mắt xích được coi trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và những thành tựu mà nhân dân ta đã giành được trong sự nghiệp cách mạng suốt 81 năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đã và đang là điểm tựa vững vàng để dân tộc ra bước vào kỷ nguyên phát triển mới theo định hướng mà Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã thông qua.

Thời gian cứ trôi đi theo quy luật muôn đời, nhưng ý nghĩa lịch sử của Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 sẽ trường tồn với lịch sử vĩ đại của dân tộc ta, mãi mãi là một mốc son ngời sáng.

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 35+36-2026 phát hành ngày 31/08/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây