Trong những năm gần đây, nhiều nền kinh tế lớn đã và đang nhìn nhận kinh tế không gian vũ trụ và kinh tế tầm thấp như một nguồn lực kinh tế mới. Tại Mỹ, Cục Phân tích kinh tế Mỹ ước tính năm 2022 lĩnh vực kinh tế không gian vũ trụ của nước này đã tạo ra khoảng 286,8 tỷ USD giá trị sản phẩm, trong đó khoảng 211,8 tỷ USD được đóng góp vào GDP.

Còn tại Trung Quốc, Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc ước tính quy mô nền kinh tế tầm thấp tại nước này dự kiến cán mốc 1.500 tỷ NDT trong giai đoạn 2025–2026, tăng khoảng 200% so với năm 2023 và tiến tới quy mô 2.500 - 3.500 tỷ NDT vào giai đoạn 2035. 

CÁCH THỨC TÁC ĐỘNG TỚI TĂNG TRƯỞNG GDP 

Việt Nam đang đặt mục tiêu đạt tăng trưởng kinh tế hai con số mỗi năm. Trong bối cảnh đó, theo GS.TS.Hoàng Văn Cường, Đại biểu Quốc hội khóa XIV, XV, Phó Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam, sự phát triển của kinh tế không gian vũ trụ, kinh tế tầm thấp có thể mở ra động lực tăng trưởng mạnh mẽ cho nền kinh tế. 

Thứ nhất, hình thành một hệ sinh thái sản xuất và dịch vụ có hàm lượng công nghệ cao. Kinh tế không gian không đơn thuần chỉ là sản xuất thiết bị hay linh kiện, mà còn đòi hỏi năng lực phát triển công nghệ, phần mềm, dữ liệu... 

Thứ hai, giá trị mà kinh tế không gian tạo ra không chỉ nằm ở doanh thu của các doanh nghiệp sản xuất thiết bị hay cung cấp dịch vụ, mà còn ở khả năng nâng cao năng suất, mở rộng phạm vi hoạt động và giảm chi phí cho các ngành sử dụng công nghệ này.

Chẳng hạn, một thiết bị bay không người lái không chỉ tạo ra giá trị từ doanh thu thương mại hóa, mà còn có khả năng giải quyết nhiều bài toán để tạo giá trị cho các lĩnh vực khác nhau, từ vận tải, logistics, giám sát an ninh đô thị đến sản xuất nông nghiệp...

Tại Anh, đóng góp trực tiếp của kinh tế không gian vũ trụ hiện được ước khoảng 7-7,2 tỷ bảng Anh, tương đương khoảng 0,3% GDP. Tuy nhiên, theo một nghiên cứu của PwC phối hợp với Chính phủ Anh thực hiện, việc ứng dụng thiết bị bay không người lái trên toàn bộ các ngành kinh tế có thể tạo ra giá trị kinh tế khoảng 454 tỷ bảng Anh vào năm 2030, tương đương 18% GDP.

[Trực tiếp]: Đối thoại Phát triển kinh tế không gian vũ trụ, kinh tế tầm thấp tại Việt Nam

Điều này cho thấy nếu chỉ nhìn vào quy mô doanh thu của ngành kinh tế không gian thì mức đóng góp có thể chưa thật sự lớn, nhưng khi công nghệ được phổ cập vào logistics, nông nghiệp, giao thông, quản lý đô thị, an ninh và các hoạt động sản xuất, hiệu ứng lan tỏa có thể lớn hơn nhiều lần.

Thứ ba, khả năng hình thành một hệ sinh thái doanh nghiệp mới. Để một thiết bị bay không người lái hay một hệ thống không gian tầm thấp hoạt động hiệu quả cần sự tham gia của nhiều đơn vị trong các lĩnh vực, từ sản xuất phần cứng, phần mềm, viễn thông, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo đến logistics các dịch vụ vận hành. 

Do đó, việc phát triển kinh tế không gian vũ trụ, kinh tế tầm thấp có thể thúc đẩy hình thành liên kết hệ sinh thái các doanh nghiệp mới, đồng thời “khi một hệ sinh thái được hình thành, cơ hội không chỉ dành cho các doanh nghiệp lớn mà còn mở ra cho rất nhiều startup tham gia vào từng công đoạn của chuỗi giá trị”, theo GS.TS. Hoàng Văn Cường.

Ấn Độ là một ví dụ. Nhờ các chính sách mở cửa và xã hội hóa ngành vũ trụ, dòng vốn tư nhân vào các startup không gian tại nước này tăng mạnh. Năm 2019, tổng vốn đầu tư vào các startup không gian chỉ khoảng 6 triệu USD, nhưng đến năm 2023 đã lên khoảng 125 triệu USD, tăng hơn 20 lần trong vòng 4 năm.

Thứ tư, kinh tế không gian vũ trụ và kinh tế tầm thấp còn được kỳ vọng sẽ tác động trực tiếp tới năng suất lao động và cơ cấu việc làm của nền kinh tế. Sự phát triển của lĩnh vực này có thể hình thành thêm nhiều công việc mới, nhất là các vị trí đòi hỏi trình độ công nghệ, kỹ thuật và chuyên môn cao, qua đó thúc đẩy quá trình dịch chuyển lao động sang những ngành nghề có hàm lượng tri thức và giá trị gia tăng cao hơn.

Trong bối cảnh các không gian tăng trưởng truyền thống ngày càng chịu nhiều giới hạn, việc mở rộng sang không gian tầm thấp không chỉ đơn thuần là tìm kiếm một thị trường mới, mà còn là mở thêm một “không gian kinh tế” để tạo ra nguồn lực, việc làm, công nghệ và giá trị gia tăng mới cho nền kinh tế.

“Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam, từ một nền kinh tế dựa nhiều vào gia công, lắp ráp sang nền kinh tế dựa trên công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo”, GS.TS. Hoàng Văn Cường nhận định. 

Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng lưu ý khi xây dựng mục tiêu phát triển kinh tế không gian tầm thấp, Việt Nam không nên chỉ tập trung vào phần doanh thu hay giá trị gia tăng trực tiếp mà các doanh nghiệp trong lĩnh vực này tạo ra. Chẳng hạn, doanh thu thiết bị bay có thể thương mại hóa; hay doanh thu từ dịch vụ cho thuê vệ tinh...

“Chúng ta không nên đặt mục tiêu rằng phần đóng góp trực tiếp này phải chiếm bao nhiêu phần trăm GDP. Nếu chỉ đặt mục tiêu như vậy thì có lẽ chưa phải là cái đích mà chúng ta mong muốn”, GS.TS. Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.

Thay vào đó, mục tiêu quan trọng hơn nằm ở hiệu ứng lan tỏa mà kinh tế không gian tạo ra đối với toàn bộ nền kinh tế. Hoạt động trong không gian tầm thấp hay không gian vũ trụ cần được nhìn nhận như một hạ tầng công nghệ có khả năng thay đổi phương thức vận hành và nâng cao hiệu quả của nhiều ngành khác.

HIỆU QUẢ KINH TẾ THỰC TẾ TẠI VIỆT NAM 

Theo cách tiếp cận nêu trên, hiệu quả của kinh tế không gian không thể chỉ đo bằng doanh thu của các doanh nghiệp sản xuất thiết bị, vệ tinh hay cung cấp dịch vụ. Quan trọng hơn là phải đo được giá trị kinh tế tăng thêm mà công nghệ không gian tạo ra cho các ngành khác.

Lấy dẫn chứng về hiệu quả kinh tế từ việc sử dụng phương tiện bay không người lái trong thực tế, PGS.TS. Nguyễn Huy Hoàng, Học viện Kỹ thuật quân sự, cho biết trong quá trình xây dựng chiến lược phát triển hệ sinh thái kinh tế tầm thấp tại Tây Ninh, đoàn khảo sát đã đánh giá khả năng ứng dụng UAV của Công ty RTR trong quản lý rừng cao su.

Với diện tích khoảng 5 ha cao su mới trưởng thành, nếu sử dụng phương pháp truyền thống để kiểm đếm số cây bị chết, người lao động có thể phải mất 2-3 ngày. Trong khi đó, nếu sử dụng UAV, thời gian khảo sát được rút xuống chỉ còn khoảng 12 phút và có thể nhanh chóng thu thập dữ liệu về số cây bị chết.

Ở một bài toán khác, đoàn khảo sát thực hiện trên diện tích 10 ha cao su khoảng 3 năm tuổi, nhằm đánh giá tỷ lệ cây đã phát triển đủ ba tầng lá. Đây là dữ liệu quan trọng để phân loại những cây phát triển chậm và xây dựng chế độ chăm sóc phù hợp, qua đó giúp vườn cây phát triển đồng đều hơn.

“Toàn bộ thời gian bay và đếm số cây chưa phát triển đủ ba tầng lá chỉ mất khoảng 30 phút. Nếu làm theo phương pháp thông thường thì phải huy động rất nhiều nhân lực và thiết bị để kiểm tra”, PGS.TS. Nguyễn Huy Hoàng cho biết.

Đối với những cây cao su đã bước vào giai đoạn khai thác, khoảng 8 năm tuổi, việc sử dụng UAV để đo, đánh giá đường kính cây cũng cho thấy hiệu quả cao hơn đáng kể. Theo kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu, năng suất thực hiện công việc bằng phương tiện bay không người lái có thể cao gấp khoảng 5 lần so với phương pháp sử dụng nhân công thông thường.

Tại Lâm Đồng, nơi địa phương đang xây dựng đề án phát triển kinh tế không gian tầm thấp, doanh nghiệp tại đây sử dụng UAV để phun thuốc bảo vệ thực vật với dung tích bình khoảng 200 lít. Chi phí tưới cho một bình dao động từ khoảng 600.000 - 700.000 đồng, tùy loại thuốc hoặc phân bón được pha.

Nếu thực hiện bằng nhân công, một người có thể mất khoảng 3 ngày để hoàn thành công việc tương đương. Như vậy, với chi phí lao động khoảng 700.000 đồng/ngày, chủ vườn có thể phải chi khoảng 2,1 triệu đồng. Trong khi đó, nếu sử dụng UAV chỉ mất khoảng 600.000-700.000 đồng cho cùng khối lượng công việc, với thời gian từ khâu chuẩn bị đến khi hoàn thành cũng chỉ khoảng một giờ... 

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 34-2026 phát hành ngày 24/08/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây