Gạo Việt Nam đang bứt phá trên thị trường nhờ tập trung vào phân khúc chất lượng cao, thể hiện qua giá xuất khẩu tăng mạnh từ đầu tháng 5/2026, đặc biệt với gạo Jasmine và gạo thơm 5% tấm. Mặc dù bốn tháng đầu năm 2026 chứng kiến sự sụt giảm nhẹ về lượng và giá trị so với năm trước, cơ cấu xuất khẩu đã có sự chuyển biến tích cực khi gạo chất lượng cao chiếm tới 89% tổng lượng xuất khẩu, trong đó gạo thơm và gạo đặc sản chiếm phần lớn.

Philippines vẫn là thị trường tiêu thụ lớn nhất, tiếp theo là Trung Quốc và Ghana, đáng chú ý là giá trị xuất khẩu sang Trung Quốc tăng mạnh. Thị trường lúa gạo trong nước cũng ghi nhận tín hiệu phục hồi tích cực, với giá lúa và gạo đồng loạt tăng trở lại tại Đồng bằng sông Cửu Long sau giai đoạn giảm sâu.

Các doanh nghiệp xuất khẩu đang đẩy mạnh thu mua để đáp ứng các đơn hàng mới, trong khi nông dân cũng được hưởng lợi từ giá lúa tăng, tạo động lực cho vụ sản xuất mới. Nhiều thương hiệu gạo Việt Nam như ST24, ST25, Hạt Ngọc Trời và Japonica đang dần chinh phục các thị trường khó tính như EU, Mỹ và Nhật Bản, với mức giá cao hơn so với gạo thông thường.

Sự thay đổi này phản ánh xu hướng tiêu dùng toàn cầu ngày càng quan tâm đến yếu tố môi trường, phát thải carbon và tính minh bạch trong chuỗi cung ứng. Các doanh nghiệp liên tục nhận thêm đơn hàng từ các thị trường truyền thống, kéo theo nhu cầu thu mua lúa chất lượng cao tăng mạnh. Giá gạo phục hồi giúp doanh nghiệp mạnh dạn ký kết hợp đồng dài hạn, đồng thời tạo thêm động lực cho nông dân bước vào vụ sản xuất mới.

Ngành nông nghiệp Việt Nam đang tái định vị hạt gạo theo hướng xanh và bền vững hơn, tập trung vào Đề án phát triển 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long. Đề án này thúc đẩy các mô hình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp với các kỹ thuật mới như tưới ngập khô xen kẽ, đo lường phát thải khí nhà kính và quản lý dữ liệu số hóa.

Nông dân đã áp dụng phương thức gieo sạ thưa hơn, bón phân chính xác, giảm thuốc bảo vệ thực vật và không đốt rơm rạ sau thu hoạch. Những thay đổi này mang lại hiệu quả rõ rệt khi nhiều mô hình giảm được lượng giống gieo sạ, phân đạm và thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời giảm chi phí sản xuất nhưng vẫn tăng năng suất.

Lượng phát thải khí nhà kính tại nhiều mô hình cũng giảm đáng kể, khẳng định hướng đi hiệu quả của ngành lúa gạo carbon thấp. Thành công bước đầu của Đề án đến từ sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân, trong đó các doanh nghiệp tham gia xây dựng vùng nguyên liệu, ký hợp đồng bao tiêu và hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, còn hợp tác xã đóng vai trò kết nối nông dân với doanh nghiệp, triển khai sản xuất đồng bộ và chuẩn hóa dữ liệu vùng trồng.

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 22-2026 phát hành ngày 01/06/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây