An ninh mạng: Rủi ro mới từ những kết nối tưởng chừng vô hại
Trọng Hoàng | 19/11/2026
Các cuộc tấn công mạng nhằm vào màn hình LED và hệ thống tủ lạnh siêu thị cho thấy những thiết bị kết nối Internet tưởng chừng vô hại đang trở thành điểm yếu an ninh. Rủi ro không chỉ dừng ở dữ liệu mà còn có thể gây gián đoạn kinh doanh, chuỗi cung ứng và các dịch vụ thiết yếu…

Một loạt sự cố an ninh mạng xảy ra tại nhiều quốc gia trong thời gian gần đây đang làm dấy lên những lo ngại mới về mức độ an toàn của các thiết bị kết nối Internet. Đáng chú ý, mục tiêu của tin tặc không chỉ là máy tính, máy chủ hay hệ thống ngân hàng, mà còn bao gồm những thiết bị rất phổ biến trong đời sống hàng ngày như màn hình quảng cáo điện tử, tủ lạnh thương mại và hệ thống kiểm soát nhiệt độ.
Theo phân tích của ông Benjamin Ang, chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế S. Rajaratnam (RSIS), thuộc Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore), những sự cố này cho thấy bất kỳ quốc gia nào cũng có thể đối mặt với những rủi ro tương tự, kể cả những nước có hệ thống công nghệ và an ninh mạng phát triển.
Điều đáng quan tâm không chỉ nằm ở phương thức tấn công, mà còn ở hậu quả kinh tế và xã hội mà chúng có thể gây ra. Một cuộc tấn công vào hệ thống làm lạnh có thể khiến hàng hóa hư hỏng, chuỗi cung ứng bị gián đoạn, doanh nghiệp chịu tổn thất tài chính. Nếu mục tiêu là các cơ sở lưu trữ máu, thuốc hoặc vật tư y tế, thiệt hại còn có thể vượt xa giá trị tài sản bị ảnh hưởng.
TỪ MÀN HÌNH LED ĐẾN TỦ LẠNH: NHỮNG MỤC TIÊU KHÔNG NGỜ CỦA TIN TẶC
Đầu tháng 8/2026, các hệ thống tủ đông tại một số căn cứ quân sự Mỹ cũng được ghi nhận gặp trục trặc. Theo thông tin được công bố, Lầu Năm Góc đang xem xét khả năng đây là một vụ tấn công mạng, trong bối cảnh những sự cố tương tự xảy ra tại châu Âu.
Ngày 9/11, Pháp cáo buộc Iran đứng sau một loạt vụ tấn công nhằm vào hệ thống tủ lạnh và tủ đông tại các siêu thị nước này trong tháng 10. Iran bác bỏ cáo buộc này. Trong khi đó, đầu tháng 11, hệ thống tủ lạnh tại ba ngân hàng máu khu vực của Pháp cũng bị tấn công.
Những sự việc trên cho thấy phạm vi mục tiêu của các cuộc tấn công mạng đang mở rộng đáng kể. Trước đây, khi nói đến an ninh mạng, người ta thường nghĩ tới việc đánh cắp dữ liệu khách hàng, chiếm đoạt tài khoản ngân hàng, tấn công hệ thống thanh toán hoặc làm tê liệt các máy chủ. Tuy nhiên, với sự phát triển của Internet vạn vật (IoT), những thiết bị vật lý được kết nối vào mạng Internet cũng có thể trở thành mục tiêu.
Trên thực tế, việc kết nối các thiết bị như màn hình LED, tủ lạnh thương mại hay hệ thống điều hòa với Internet mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp. Thông qua các nền tảng quản lý từ xa, doanh nghiệp có thể theo dõi trạng thái hoạt động, điều chỉnh thông số kỹ thuật, phát hiện sự cố và tối ưu hóa mức tiêu thụ năng lượng mà không cần bố trí nhân viên trực tiếp tại từng địa điểm.
Tháng 10/2026, tin tặc đã chiếm quyền điều khiển các màn hình LED công cộng tại Kluang, Malaysia, phát nội dung khiêu dâm tại một số địa điểm. Cùng thời điểm, các hệ thống tủ lạnh thương mại kết nối Internet tại nhiều siêu thị ở châu Âu bị can thiệp, khiến nhiệt độ tăng lên tới 50 độ C. Hàng hóa bảo quản bị hư hỏng trên diện rộng, hoạt động kinh doanh bị gián đoạn, thậm chí một số cửa hàng xảy ra hỏa hoạn.
Đối với các chuỗi siêu thị có hàng trăm cửa hàng, việc giám sát tập trung hệ thống làm lạnh giúp giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả quản lý. Tương tự, các thiết bị thông minh trong gia đình cũng ngày càng phổ biến nhờ khả năng điều khiển từ xa và tự động hóa. Tuy nhiên, chính sự tiện lợi này lại tạo ra những điểm yếu mới về bảo mật.
Theo ông Benjamin Ang, nhiều thiết bị kết nối Internet được thiết kế chủ yếu nhằm tối ưu chi phí và hiệu quả vận hành, thay vì ưu tiên khả năng chống chịu trước các cuộc tấn công mạng. Một số thiết bị không còn được nhà sản xuất hỗ trợ cập nhật phần mềm, trong khi các tổ chức sử dụng lại thiếu nhân lực chuyên môn để quản lý và bảo vệ chúng.
Rủi ro còn gia tăng khi hoạt động của doanh nghiệp phụ thuộc quá nhiều vào hệ thống giám sát và điều khiển từ xa. Khi đó, việc ngắt kết nối hoặc thay thế những thiết bị có lỗ hổng bảo mật có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh.
Đây là một nghịch lý của quá trình số hóa: càng nhiều thiết bị được kết nối để nâng cao hiệu quả, phạm vi có thể bị tin tặc khai thác càng rộng nếu doanh nghiệp không đầu tư tương xứng cho bảo mật.
Đáng chú ý, động cơ của những kẻ tấn công không chỉ là lợi ích tài chính. Chúng có thể nhằm mục đích gián điệp, chính trị, tư tưởng, trả thù cá nhân, tìm kiếm sự nổi tiếng hoặc đơn giản là muốn gây rối. Trong vụ tấn công màn hình LED tại Malaysia, nhóm tin tặc nhận trách nhiệm tuyên bố mục đích là phơi bày những lỗ hổng bảo mật, chứ không phải tống tiền.
Điều đó khiến việc dự báo và ngăn chặn các cuộc tấn công trở nên khó khăn hơn, bởi không phải vụ việc nào cũng xuất phát từ động cơ kinh tế hoặc có dấu hiệu đòi tiền chuộc rõ ràng.
RỦI RO ĐỐI VỚI CHUỖI CUNG ỨNG VÀ AN NINH XÃ HỘI
Điểm đáng lo ngại hơn là hậu quả của các cuộc tấn công mạng không còn giới hạn trong phạm vi dữ liệu bị đánh cắp hay hệ thống công nghệ bị gián đoạn. Khi tin tặc có thể can thiệp trực tiếp vào hoạt động của thiết bị vật lý, những tác động có thể lan rộng sang chuỗi cung ứng, dịch vụ y tế và các lĩnh vực thiết yếu khác.
Trong ngành bán lẻ thực phẩm, hệ thống làm lạnh là một mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng lạnh (cold chain). Thực phẩm đông lạnh, thịt, cá, sữa và nhiều mặt hàng dễ hư hỏng cần được duy trì trong điều kiện nhiệt độ phù hợp từ khâu lưu kho, vận chuyển đến phân phối và bán lẻ.
Nếu hệ thống điều khiển nhiệt độ bị xâm nhập, doanh nghiệp không chỉ phải đối mặt với nguy cơ mất hàng hóa mà còn có thể chịu chi phí tiêu hủy, thay thế sản phẩm, gián đoạn kinh doanh và tổn hại uy tín thương hiệu. Đối với các chuỗi bán lẻ lớn, một sự cố đồng thời tại nhiều cửa hàng có thể tạo ra tổn thất đáng kể.
Rủi ro tương tự cũng xuất hiện trong lĩnh vực y tế. Vụ việc hệ thống tủ lạnh tại ba ngân hàng máu khu vực ở Pháp bị tấn công đầu tháng 11 cho thấy những thiết bị bảo quản phục vụ y tế cũng có thể trở thành mục tiêu. Nếu điều kiện nhiệt độ không được duy trì ổn định, các chế phẩm máu và vật tư y tế nhạy cảm với nhiệt độ có thể bị ảnh hưởng, đe dọa hoạt động của các cơ sở chăm sóc sức khỏe.
Như vậy, một thiết bị vốn chỉ được xem là bộ phận hỗ trợ vận hành có thể trở thành điểm khởi đầu cho một sự cố ảnh hưởng đến cả hệ thống dịch vụ thiết yếu.
Một nguy cơ khác mà ông Benjamin Ang đặc biệt lưu ý là sự kết hợp giữa tấn công mạng và các chiến dịch thao túng thông tin, còn gọi là tấn công hỗn hợp (hybrid attack).
Đây là phương thức kết hợp từ hai hoặc nhiều hình thức tấn công nhằm gia tăng mức độ tác động. Chẳng hạn, tin tặc có thể đồng thời phá hoại hệ thống tủ lạnh tại các siêu thị, phát tán thông tin sai lệch trên mạng xã hội và chiếm quyền điều khiển màn hình LED công cộng để lan truyền những thông điệp gây hoang mang.
Trong tình huống đó, thiệt hại không chỉ đến từ thực phẩm bị hư hỏng. Những tin đồn về tình trạng thiếu lương thực, gián đoạn nguồn cung hoặc nguy cơ mất an toàn thực phẩm có thể khiến người dân đổ xô mua tích trữ, tạo ra áp lực bổ sung đối với hệ thống phân phối. Nếu thông tin sai lệch nhắm vào các nhóm sắc tộc, tôn giáo hoặc cộng đồng người nhập cư, nguy cơ bất ổn xã hội có thể gia tăng.
Thực tế, việc kết hợp tấn công vào hệ thống thông tin và thao túng nhận thức đã xuất hiện trong một số sự cố. Tại Ukraine, những kẻ tấn công chưa rõ danh tính đã xâm nhập ứng dụng cảnh báo khẩn cấp, phát đi thông tin giả về một cuộc tấn công hạt nhân và mối đe dọa hóa học trực tiếp tới người dân.
Đáng chú ý, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang khiến các công cụ tấn công mạng và thao túng thông tin trở nên dễ tiếp cận hơn với nhiều đối tượng. Theo ông Benjamin Ang, điều này làm gia tăng số lượng chủ thể có khả năng tiến hành các hoạt động tấn công, trong đó có những nhóm không nhất thiết phải sở hữu trình độ kỹ thuật đặc biệt cao.
Các sự cố gián đoạn dịch vụ của Microsoft hay việc hàng loạt máy bay phải tạm dừng khai thác cũng có thể bị những đối tượng xấu lợi dụng để phát tán thông tin gây sợ hãi, ngay cả khi chúng không trực tiếp tiến hành một cuộc tấn công mạng.
Vì vậy, thách thức an ninh mạng hiện nay không chỉ là bảo vệ hệ thống công nghệ, mà còn là bảo vệ niềm tin của công chúng và khả năng duy trì hoạt động bình thường của nền kinh tế khi xảy ra khủng hoảng.
XÂY DỰNG NĂNG LỰC CHỐNG CHỊU THAY VÌ CHỈ TẬP TRUNG NGĂN CHẶN TẤN CÔNG
Trước những rủi ro ngày càng đa dạng, việc tăng cường bảo mật cần bắt đầu từ cả nhà sản xuất thiết bị, doanh nghiệp sử dụng và từng cá nhân.
Các nhà sản xuất cần chú trọng bảo mật ngay từ khâu thiết kế, bảo đảm thiết bị có khả năng cập nhật phần mềm và vá các lỗ hổng trong suốt vòng đời sử dụng. Trong khi đó, doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật các bản vá bảo mật, thay đổi mật khẩu mặc định, kiểm soát quyền truy cập và hạn chế những kết nối Internet không cần thiết.
Đặc biệt, những thiết bị đã hết thời hạn hỗ trợ kỹ thuật cần được rà soát để có phương án thay thế hoặc áp dụng các biện pháp bảo vệ bổ sung. Việc duy trì các thiết bị cũ không còn được cập nhật bảo mật có thể tạo ra những điểm yếu kéo dài trong toàn bộ hệ thống.
Tuy nhiên, theo ông Benjamin Ang, không quốc gia hay tổ chức nào có thể ngăn chặn hoàn toàn mọi cuộc tấn công mạng. Vì vậy, bên cạnh phòng ngừa, yêu cầu quan trọng là xây dựng năng lực chống chịu (resilience), tức khả năng duy trì những hoạt động thiết yếu và nhanh chóng phục hồi sau sự cố.
Đối với doanh nghiệp, điều này đòi hỏi phải có hệ thống sao lưu dữ liệu, nguồn cung thay thế, các phương án vận hành dự phòng và quy trình ứng phó khi hệ thống công nghệ gặp trục trặc.
Một ví dụ được chuyên gia này đề cập là sự cố các hệ thống làm thủ tục check-in hàng không trên toàn cầu năm 2024. Những hãng hàng không có khả năng chuyển sang quy trình xử lý thủ công vẫn duy trì được hoạt động, dù tốc độ phục vụ chậm hơn bình thường.
Tương tự, các siêu thị cần duy trì hoạt động kiểm tra trực tiếp hệ thống tủ lạnh trong ngày, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào cảnh báo tự động. Nếu nhân viên phát hiện sớm những bất thường về nhiệt độ, doanh nghiệp có thể xử lý trước khi hàng hóa bị hư hỏng trên diện rộng.
Một yếu tố khác không thể thiếu là khả năng cung cấp thông tin minh bạch và chính xác của các cơ quan chức năng trong thời điểm xảy ra khủng hoảng. Việc khôi phục hệ thống kỹ thuật cần đi cùng với việc cập nhật thông tin kịp thời để ngăn chặn tin đồn và tâm lý hoảng loạn.
Kinh nghiệm của Singapore trong đại dịch COVID-19 được ông Benjamin Ang dẫn chứng. Khi xuất hiện những tin đồn khiến người dân lo ngại về nguồn cung lương thực và đổ xô mua tích trữ, Chính phủ Singapore đã công bố thông tin về kho hàng lớn lưu trữ lượng lương thực dự trữ đủ dùng trong nhiều tháng. Cách làm này giúp cung cấp thông tin xác thực, góp phần củng cố niềm tin của người dân.
Trách nhiệm ứng phó cũng không chỉ thuộc về chính phủ và doanh nghiệp. Mỗi cá nhân cần kiểm chứng thông tin từ các nguồn chính thức, đáng tin cậy trước khi chia sẻ, đồng thời chủ động báo cáo những nội dung sai lệch. Những hành động tưởng chừng nhỏ này có thể hạn chế đáng kể tốc độ lan truyền của tin giả.
Bên cạnh đó, người dân cần có sự chuẩn bị cơ bản cho những tình huống dịch vụ thiết yếu như điện, ngân hàng hoặc thông tin liên lạc bị gián đoạn. Lực lượng Phòng vệ Dân sự Singapore khuyến nghị mỗi gia đình chuẩn bị một túi đồ khẩn cấp (Emergency Ready Bag), bao gồm đèn pin, pin dự phòng, bộ sơ cứu, tiền mặt, nước uống, thực phẩm khô và khẩu trang N95.
Nhìn rộng hơn, các vụ tấn công vào màn hình LED và tủ lạnh siêu thị cho thấy ranh giới giữa hạ tầng công nghệ và hạ tầng thiết yếu đang ngày càng thu hẹp. Một thiết bị không được xem là quan trọng về mặt chiến lược vẫn có thể trở thành mắt xích gây gián đoạn hoạt động của cả một chuỗi cung ứng khi được kết nối với hệ thống số.
Trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào tự động hóa và kết nối Internet, bảo đảm an ninh mạng cần được xem là một bộ phận của quản trị rủi ro và năng lực cạnh tranh doanh nghiệp. Chi phí bảo mật không đơn thuần là khoản đầu tư cho công nghệ, mà còn là chi phí bảo vệ hoạt động sản xuất, kinh doanh và niềm tin của khách hàng.
Như nhận định của chuyên gia RSIS, không quốc gia nào có thể ngăn chặn mọi cuộc tấn công. Tin tặc sẽ tiếp tục tìm kiếm những thiết bị có lỗ hổng, dù đó là màn hình quảng cáo hay một chiếc tủ lạnh. Do đó, mục tiêu không chỉ là phòng ngừa tối đa các cuộc tấn công, mà còn phải bảo đảm khả năng phát hiện sớm, hạn chế thiệt hại và nhanh chóng khôi phục hoạt động sau sự cố.
Theo Vneconomy




